Historia Świętej Góry Gostyńskiej

70 kilometrów na południe od Poznania położone jest, dziś liczące 21 tysięcy mieszkańców miasto o nazwie Gostyń. Otoczone malowniczymi wzniesieniami, które pozostały tu jako efekt przesuwającego się lodowca, rozciąga się na trasie łączącej Poznań z Rawiczem. Na jednym ze wzgórz wznosi się monumentalna Bazylika a przy niej kompleks zabudowań klasztornych.
Miejsce to od niepamiętnych czasów nazywane jest Świętą Górą, a dziś przybywa tu wielu turystów i pielgrzymów szukających wrażeń artystycznych i przeżyć mistycznych.
Chrześcijańskie początki Świętej Góry są ściśle związane z przyjęciem przez władcę Mieszka I i jego dwór wiary chrystusowej, która na tereny ówczesnego kraju Polan docierała przez misjonarzy i ewangelizatorów.
Wiarę chrześcijańską w okolicach dzisiejszej Wielkopolski zaszczepili Benedyktyni, którzy w 1075 roku osiedlili się zakładając opactwo kilka kilometrów od Gostynia, w Lubiniu. Oni właśnie nadali miejscu pogańskiego kultu nowy, chrześcijański charakter wiążąc kult Jednego, Prawdziwego Boga z kultem Jego Matki Maryi. Tak więc początki kultu maryjnego na Świętej Górze datowałyby się na XI - XII wiek.
Pierwsze wzmianki na temat małej, drewnianej kapliczki, która kryła w sobie cudowny wizerunek Matki Bożej, pochodzą z 1468 roku. Już wtedy kult i cześć jaką Maryja odbierała na tym wzgórzu były tak wielkie, że konieczna była budowa chociażby małego kościoła, który w razie niepogody mógłby pomieścić pątników. I właśnie maleńki drewniano - murowany kościółek stanął na Świętym Wzgórzu, staraniem Macieja Borka Gostyńskiego i ks. Stanisława z Oporowa, w 1512 roku. Zamieszczony w nim obraz przyciągał coraz to nowych pielgrzymów szukających uzdrowienia duszy i ciała u Bożej Rodzicielki.
Wśród tych, którzy przed świętym obrazem cudownych łask doznawszy, chcieliby Matce Boskiej wdzięczność swą wyrazić znalazł się też Adam Florian Konarzewski pochodzący z dobrego, starego i niebiednego rodu. Konarzewski miał wobec Pani ze Świętej Góry ślub uczyniony, raz za samo poczęcie z matki, która przez lekarzy za niepłodną uznana została, a dwa za uzdrowienie w wieku dziecięcym z choroby nieznanej, że wystawi godne Jej imienia sanktuarium. Chcąc zobowiązań przyrzeczonych dopełnić 8 września 1675 roku odbywa się uroczyste poświęcenie kamienia węgielnego pod nowy kościół, który zbudowany ma być na wzór jezuickiego kościoła Świętych Piotra i Pawła w Krakowie.

Od lipca 1677 roku przystąpiono do budowy wg nowych planów lecz nie święcono ponownie kamienia węgielnego, chociaż nowe fundamenty położono w odległości 15 kroków od poprzednich. Nadzorcami budowy byli Andrzejewski i jego syn Jan Catanazzi. 
W XVIII wieku Kościół w nie wykończonym jeszcze stanie zamknięto na kilka lat z obawy przed dewastacją podczas przemarszu wojsk uczestniczących w wojnie północnej, jak również z racji epidemii panującej wówczas w Wielkopolsce. 
Od połowy XVIII wieku Świętą Górą zajmuje się córka Filipa i Teofili, a wnuczka Adama i Zofii - Weronika, która przez swoje małżeństwo z kasztelanem poznańskim Maciejem Mycielskim do grona fundatorów wprowadza nowych dobrodziejów.
Nowa "opiekunka" bardzo znacznie przyczyniła się do rozbudowy Sanktuarium Gostyńskiego, fundując jeszcze okazalsze uposażenie oraz rozmaite sprzęty i paramenty liturgiczne. Jednakże najbardziej znaczącą pozostałością wielkiego zaangażowania pani Weroniki jest murowany klasztor. Wcześniejszy postawiony przez dziadka Weroniki - Adama Konarzewskiego- spłonął w 1731 roku.
 De facto projektodawcą obszernego klasztoru zbudowanego na planie kwadratu i wewnętrznym zamkniętym dziedzińcem był ten sam człowiek, który "przykrył" świątynie kopułą - Pompeo Ferrari.
Jako jeden z najlepszych administratorów Świętej Góry mając tak godną pomoc i podporę w osobie pani Weroniki ksiądz Prażmowski dokończył wystroju wnętrza świątyni kompletując jej umeblowanie. On także ukończył budowę wież kościelnych i dzięki wsparciu Weroniki pokrył kopułę miedzianą blachą. I tu kończy się historia budowy Świętogórskiego kościoła, który 17 grudnia 1970 roku przez Papieża Pawła VI zostaje wyniesiony do godności bazyliki mniejszej, stając się obok katedry poznańskiej drugą bazyliką Archidiecezji. Bazylika Świętogórska. W poszukiwaniu początków Świętej Góry jako miejsca maryjnej czci sięgnąć trzeba do średniowiecza ziemi gostyńskiej legitymującej się dowodami na tak wczesne ślady kultu Matki Bożej na gostyńskim wzgórzu. Odkrycie w roku 1910 cmentarzyska ciałopalnego na Świętej Górze świadczy o fakcie sprawowania tu religijnego kultu znacznie wcześniej. Nie jest wykluczone, że określenie Święta Góra może pochodzić jeszcze z czasów przedhistorycznych i że  przybyli tu misjonarze "ochrzcili tylko tę górę" zamieniając ośrodek pogańskiego kultu na "Miejsce Matki Bożej". Sądzić należy , że ewangelizację tych terenów podjęli benedyktyni, sprowadzeni z Leodium do pobliskiego Lubinia w początkach XI wieku i oni to mogli takiej zmiany dokonać zwłaszcza, że benedyktynom zawdzięcza się rozwój kultu maryjnego w Polsce u zarania jej dziejów.
Rozgłosowi Świętej Góry sprzyjało jej położenie w pobliżu Gostynia, który był jedną z najstarszych osad wielkopolski, a otrzymawszy w roku 1278 prawa miejskie szybko stał się żywotnym centrum handlowym na trakcie Poznań - Śrem - Wrocław.
Właściciele Gostynia czuwali nad "Miejscem Matki Bożej" na Świętej Górze, którego sława rosła w miarę rozwoju czci cudownego wizerunku, przy którym modlący się uzyskiwali nierzadko nadzwyczajne łaski. Wobec napływu pielgrzymów dziedzic Gostynia Borek Gostyński wraz ze swoimi mieszczanami wybudował w połowie XV wieku na Świętej Górze kaplicę.
W roku 1511 właściciel Gostynia Maciej III Borek syn budowniczego pierwszej kaplicy oraz proboszcz gostyński Stanisław z Oporowa zwrócili się z prośbą do ówczesnego biskupa poznańskiego Jana Lubrańskiego o przysłanie na Świętą Górę komisji duchownej aby zbadała prawdziwość powszechnie rozgłaszanych łask. Po przeprowadzeniu wizji lokalnej i przesłuchaniu kilkunastu zaprzysiężonych świadków z grona osób cudownie uzdrowionych za przyczyną Matki Bożej Świętogórskiej komisja zaopiniowała pozytywnie "Miejsce Matki Bożej" nazywając je "Miejscem Świętym".
Na podstawie tej relacji oficjał generalny Konsystorza Poznańskiego Ks. Jan Górski wydał 3 marca 1512 roku dekret zatwierdzający nadprzyrodzony charakter zaistniałych przy świętogórskim Wizerunku wydarzeń, zezwalając na kult publiczny i budowę nowej kaplicy, która w krótkim czasie okazała się niewystarczająca wobec rosnących potrzeb tego "Świętego Miejsca". Dlatego też w roku następnym tj. 1513 właściciel Gostynia Borek Gostyński wraz ze Słupskim, dziedzicem pogranicznego Drzęczewa wznieśli na Świętej Górze kościół pw. Nawiedzenia Matki Bożej i Św. Franciszka z Asyżu.
W miarę wzrostu kontaktów międzyludzkich z wiekami ruch pątniczy na Świętą Górę wykroczył zasięgiem poza granice Wielkopolski.

Nie przeszkodziła temu nawet reformacja, która tu miała przebieg dość ostry, skoro Gostyń stał się przez pewien czas wielkopolską centralą tak dla zwolenników Lutra jak i Braci Czeskich. Patronował im tutaj wojewoda brzesko - kujawski Rafał Leszczyński. Spokrewniony z dziedzicami Gostynia był on opiekunem swych nieletnich siostrzeńców Jana i Marcina Borków, których z łatwością też pozyskał dla nowej wiary co w konsekwencji spowodowało przekazanie Gostynia nowowiercom, a kościół na Świętej Górze zamieniono na cegielnię.
16 października 1643 roku biskup Andrzej Szołdrski na prośbę proboszcza gostyńskiego Bartłomieja Hespera eryguje na Świętej Górze prepozyturę i kolegium z pięcioma mansjonarzami, którzy mieli obowiązek posługi duszpasterskiej w kościele świętogórskim i nakaz odprawiania codziennie jednej Mszy Świętej wotywnej i officjum o Matce Bożej.
Rok 1736 należy uważać za datę całkowitego ukończenia budowy kościoła na Świętej Górze. Dodać jednak trzeba, że w roku 1756 zmieniono pokrycie kopuły. Kosztem Weroniki z Konarzewskich - Mycielskiej przykryto ją blachą miedzianą i od tego czasu herb tej fundatorki z inicjałami widnieje na czaszy kopuły.
W latach 1759-1764 złotnik Tomasz Plakwitz z Wrocławia wykonał rokokowe z miedzi pozłacanej tabernakulum i całą nastawę ołtarzową.
Sercem i duszą świętogórskiego sanktuarium jest królująca w głównym ołtarzu Matka Boża z Dzieciątkiem i kwiatem róży w dłoni.
24 czerwca 1928r. Obraz Matki Bożej Świętogórskiej został koronowany przez Ks. Kardynała Augusta Hlonda ówczesnego Prymasa Polski.

Bazylika budowana przez Filipinów jako świątynia sanktuaryjna siłą rzeczy uwzględniała charakter filipińskiego duszpasterstwa, które koncentrowało się przed Cudownym Obrazem - Madonny - Róży Duchownej przy sprawowaniu świętej liturgii, a także poprzez słowo Boże bardzo często głoszone do rzesz pątników i wiernych z pięknej barokowej ambony, z 1756 roku. Do wspaniałej budowli świętogórskiej Bazyliki królującej nad całą ziemią gostyńską przylega z prawej strony masyw zabudowań klasztornych.

Wewnętrzny dziedziniec czworoboku klasztornego o kwadraturze 35 metrów jest miejscem wytchnienia i możliwością spacerów wśród zieleni wokół studzienki przykrytej drewnianym ośmiobocznym dachem z cebulastym zwieńczeniem, a na iglicy znajduje się chorągiewka metalowa z datą 1657. Pielgrzymki zdążały na Świętą Górę od niepamiętnych czasów. Początkowo z najbliższych okolic, potem z całej Polski, zaś obecnie również zza granicy.
                                                                                                 B. W.